Nieuwsbericht Herbert Löhner Koninklijk onderscheiden

Gepubliceerd op: 03 december 2012

Prof.dr. H. (Herbert) Löhner (Duitsland, 1947) ontving op 30 november een Koninklijke Onderscheiding uit handen van loco-burgemeester E. Zwart van de gemeente Bedum. Löhner is benoemd tot Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw.

Experimentele fysica

Löhner werkt sinds 1988 bij het Kernfysisch Versneller Instituut (KVI) van de Rijksuniversiteit Groningen, vanaf 1993 als hoogleraar Experimentele Fysica van Hadronen en Kernen. Zijn onderzoek richt zicht op de samenstelling en wisselwerking van atoomkernen en andere kleine deeltjes. Hij organiseerde zijn onderzoek altijd binnen sterke internationale samenwerkingsverbanden en voerde veel experimenten uit bij grote internationale onderzoekscentra zoals CERN (Zwitserland), GANIL (Frankrijk), GSI en ELSA in Duitsland. Dit leverde hem zowel nationaal als internationaal een grote reputatie op. De laatste jaren verlegde Löhner zijn focus naar de zogenaamde astro-deeltjesfysica, een nieuw vakgebied op het grensvlak van de astrofysica en de deeltjesfysica, dat internationaal sterk in de aandacht is komen te staan. Hiervoor deed hij onderzoek met een grote onderwatertelescoop in de Middellandse Zee (ANTARES) die naar het heelal kijkt om bronnen van neutrino’s te zoeken.

Internationaal onderzoek

Löhner is intensief betrokken geweest bij de internationale onderzoekschool FANTOM – van 1998 tot 2003 als lid van het bestuur en van 2003 tot 2005 als directeur - en heeft daarmee het internationale onderwijs aan promovendi op een hoger plan gebracht. FANTOM is een internationale onderzoekschool op het gebied van de kern- en atoomfysica. Het was in 1994 de eerste – en lange tijd de enige – onderzoekschool in Nederland die in een internationale setting opereerde.

Hoewel Löhner zich altijd voornamelijk met fundamenteel onderzoek heeft beziggehouden, kijkt hij ook graag naar de toepassingen van de technologie. Zo heeft hij een belangrijke bijdrage geleverd aan het onderzoek op het gebied van de medische technologie door instrumentatie te ontwikkelen die de positiegevoeligheid van PET- en MRI-scanners significant zal verbeteren. Hij maakte naam als een van de leidende personen in het ontwikkelen van de TAPS-detector, die speciaal ontworpen is om fotonen met hoge nauwkeurigheid te meten. Ook speelde hij een belangrijke en leidende rol in het ontwerp van de Elektromagnetische Calorimeter, een onderdeel van de PANDA-detector die deel uit zal gaan maken van de nieuwe FAIR versnellerfaciliteit in Darmstadt. 

Gedreven docent

Löhner heeft altijd met verve bijgedragen aan het ontwikkelen en geven van het universitaire onderwijs in de natuurkunde. Tekenend voor zijn stijl van onderwijs geven zijn het hoge inhoudelijke en didactische niveau en zijn enthousiasme. In 2005 heeft hij voor zijn bijzondere gave en inzet de facultaire onderwijsprijs gekregen van de Faculteit Wiskunde en Natuurwetenschappen van de RUG.

In zijn functies als adjunct-directeur Fysica-Opleiding van de Onderwijscommissie Natuurkunde en facultair bestuurslid heeft Löhner zich sterk ingezet voor een nieuw Bachelor- en Mastercurriculum. Ook was hij betrokken bij het opzetten van een mastervariant Fysische instrumentatie en informatica.

Löhner heeft een sterke gedrevenheid om jongeren te interesseren voor natuurwetenschap en techniek. Een belangrijke maatschappelijke drijfveer voor hem is dat er in Nederland relatief weinig jongeren kiezen voor een studie in de exacte hoek en dat de maatschappij en economie daardoor een groot potentieel aan technisch opgeleide jongeren misloopt. Löhner zet zich daarom in om met aansprekend onderwijs jongeren te interesseren voor een loopbaan in de natuurwetenschappen en techniek. Zo heeft hij onnoemelijk vaak demonstratie-opstellingen ontwikkeld, groepen rondgeleid, speciale lessen gegeven op middelbare scholen en voorlichtingsmateriaal gemaakt. 

Discovery Truck

Löhner is vele malen gastdocent geweest in de Discovery Truck, het rondreizende laboratorium annex collegezaal van de Faculteit Wiskunde en Natuurwetenschappen van de RUG. Deze truck reist naar middelbare scholen om scholieren enthousiast te maken voor wetenschap en techniek door ze zelf te laten experimenteren en in contact te laten komen met wetenschappers.

Een belangrijk wapenfeit was Löhners actieve betrokkenheid bij de organisatie van de activiteiten in het kader van het ‘World Year of Physics’ in 2005, zowel in Groningen als nationaal. Onvermoeibaar en vol creativiteit heeft hij vormgegeven aan memorabele activiteiten als natuurkundeproeven in winkels, de Magdeburger halve bollen op de Grote Markt, de slinger van Foucault in de Martinikerk en de ‘fietsica’-manifestatie.

Toespraak bij uitreiking

Loco-burgemeester Egbert Zwart hield bij de uitreiking de volgende toespraak:

Deze ochtend zijn de wetenschappelijke activiteiten van Herbert Löhner al uitgebreid voor het voetlicht gebracht. Ik val dus niet in herhaling. Verder heeft u van de laatste spreker gehoord over zijn enthousiasme voor het onderwijs en de popularisering van de wetenschap.

Herbert Löhner is een zeer bevlogen en uitmuntend wetenschapper, zo is mij gebleken. Zijn onderzoek op het gebied van de kernfysica, de astro-deeltjesfysica en de medische beeldvorming staat internationaal in hoog aanzien. Zijn vakgebieden vragen om grote internationale samenwerkingsverbanden. Dat hij binnen die samenwerkingsverbanden uit honderden wetenschappers gevraagd wordt om een leidende rol te spelen, zegt veel over zijn status en kennis.

Herbert Löhner is ook een uitermate enthousiast wetenschapper, heb ik vernomen. Als een onderwerp hem eenmaal heeft geraakt, gaat hij er met ziel en zaligheid mee aan de slag en rust hij niet – soms ook letterlijk – tot hij het naar tevredenheid heeft afgerond.

Zo heeft hij aan de wieg gestaan van verschillende nieuwe onderzoeksrichtingen en technologieën. Richtingen en technologieën waaraan ik, laat dat duidelijk zijn, de vingers niet wil branden. Ik noem hier de SAPHIR-detector bij CERN, de Europese organisatie voor deeltjesfysica in Genève, en de TAPS-detector bij het KVI en verschillende andere instituten. En verder zijn activiteiten in de afgelopen tien jaar op het gebied van de toepassing van zijn kernfysische kennis in de astro-deeltjesfysica en de medische beeldvorming.

Zijn enthousiasme om nieuwe dingen op te pakken is ook altijd zichtbaar geweest binnen het onderwijs. Hij heeft met verve bijgedragen aan het ontwikkelen en het geven van het natuurkunde-onderwijs aan de universiteit. Zijn colleges kenmerken zich naar verluidt door een hoog inhoudelijk en didactisch niveau. Een belangrijk aspect van zijn colleges is ook de zelfwerkzaamheid van studenten. Studenten waarderen zijn manier van doceren. Daarvan  getuigt hun voordracht in 2005 voor de onderwijsprijs van de Faculteit Wiskunde en Natuurwetenschappen, een prijs die hij ook gekregen heeft.

Ook op bestuurlijk niveau heeft hij zijn stempel gedrukt op het natuurkunde-onderwijs . Als adjunct-directeur Fysica-Opleiding van de Faculteit Wiskunde en Natuurwetenschappen heeft hij zich sterk ingezet voor een nieuw Bachelor en Master curriculum. Daarnaast was hij nauw betrokken bij de mastervariant “Fysische instrumentatie en informatica”.

Herbert Löhner heeft een grote gedrevenheid om jongeren te interesseren voor natuurwetenschap en techniek.  Het is met name dát aspect wat mij aangenaam heeft verrast. Dat is bittere noodzaak, zoals u weet. Hij vindt het belangrijk dat meer jongeren kiezen voor een loopbaan in een technische richting. Als lid van het algemeen bestuur van de Nederlandse Natuurkundige Vereniging, heeft hij zich hier sterk voor ingezet, onder meer door het opzetten van een nieuw eindexamenprogramma voor de natuurkunde in het middelbaar onderwijs: NiNa. Het is mede aan hem te danken dat het aantal natuurkundestudenten nu weer vrijwel terug is op het niveau van 1990. Onder meer voor zijn werk op dit gebied, heeft hij in 2009 het erelidmaatschap van de NNV gekregen.

Zijn drang om de intrigerende wereld van natuurwetenschappen en techniek uit te dragen, beperkt zich niet tot het universitaire onderwijs. Herbert Löhner is een meester in het bedenken en uitvoeren van spannende demonstraties voor jong en oud. Met groot enthousiasme heeft hij groepen rondgeleid , lessen gegeven op middelbare scholen en voorlichtingsmateriaal gemaakt. In de organisatie van de jaarlijkse open dag van het Kernfysisch Versneller Instituut is hij een vaste en stuwende kracht. U heeft net al gehoord hoe hij onvermoeibaar is in het geven van gastlessen in de Discovery Truck.

Een hoogtepunt was voor hem ongetwijfeld het Jaar van de Natuurkunde in 2005. Onder zijn  leiding werden toen in de stad Groningen natuurkundeproeven in winkels gedaan, werd de proef met de Maagdenburger Halve Bollen uitgevoerd op de Grote Markt en kwam er een Slinger van Foucault in de Martinikerk. Hij had de eer om Hare Majesteit Koningin Beatrix uitleg te mogen geven over deze slinger

Herbert Löhner is gedreven en perfectionistisch in zijn vak. Maar daarnaast staat hij bekend als een aimabele persoonlijkheid, die altijd aanspreekbaar is en altijd open staat voor vragen. En hij is iemand die oog heeft voor het sociale leven in zijn werkomgeving en graag deelneemt aan personeelsactiviteiten.

Ook in zijn woonplaats Bedum heeft hij altijd grote betrokkenheid getoond bij zijn omgeving. Hij heeft daar de kennis van zijn moedertaal Duits ingezet rond activiteiten met de partnergemeenten van Bedum in Duitsland en Polen: Amt Peitz en Zbaszynek. Voor het Bisdom Groningen heeft hij een vertaling in het Duits gemaakt van een tekst over het leven van Bonifatius in Dokkum. Maar het sterkste bewijs hoe hij is ingeburgerd in Nederland, en in het bijzonder in de provincie Groningen, is wel dat hij zich heeft laten scholen in de Groningse taal en cultuur. Dat vooral doet deze Groninger goed! Maar het tekent zijn verankering met zijn directe omgeving.

Kortom, Herbert Löhner is een uitmuntend wetenschapper, een gedreven docent en een onvermoeibaar pleitbezorger van de natuurwetenschappen en techniek. En bovenal: iemand die goud waard is voor zijn omgeving.

En die constatering is ook doorgedrongen tot Huis Ten Bosch in Den Haag.  Daar wordt Professor Herbert Löhner gekenschetst als – en ik citeer nu Hare Majesteit Koningin Beatrix - ‘iemand die op uitstekende wijze werkzaamheden heeft verricht waarbij de samenleving in zeer belangrijke mate is gebaat.’ Bij die constatering alleen laat onze koningin het niet.  Dames en heren, het heeft Hare Majesteit behaagd Professor Herbert Löhner, woonachtig te Bedum, te benoemen tot Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw. Als loco-burgemeester van zijn woongemeente vervult mij dat met trots: een dergelijke hoge onderscheiding werd slechts één keer eerder aan een inwoner van Bedum uitgereikt. En met diezelfde trots wil ik nu de bij die onderscheiding horende tekenen aan hem overhandigen en opspelden.